باب اول حکایت 20

غافلی را شنیدم که خانه رعیت خراب کردی تا خزانه سلطان آباد کند بی خبر از قول حکیمان که گفتهاند هر که خدای را عزّوجلّ بیازارد تا دل خلقی به دست آرد خداوند تعالی همان خلق را برو گمارد تا دمار از روزگارش بر آرد
آتش سوزان نکند با سپند
آنچه کند دود دل دردمند

به زبان ساده ومرسوم :

کسی که آگاهی اش کم بود، روزی برای پرکردن خزانه ی پادشاه ؛ خانه ی فقیران را خراب میکرد( کنایه ازاینکه هرچی داشتند از دارایی ومال از دستشان میگرفت ) بدون اینکه بداند عقیده ی عقلا دراین مورد چنین است: هرکس خدا را با شکستن دل عده ای برای بدست آوردن دل بعضی دیگر اذیت کند؛ خداوند بلندمرتبه , همان مردم را انتخاب میکند تا آنهارا هلاک کنند.
معنی بیت :
آه مظلومان درسوختن کاخ ستم بیش از آتش در سپند اثرمیکند

سر جمله حیوانات گویند که شیر است و اذلّ جانوران خر و به اتفاق خر بار بر به که شیر مردم در
مسکین خر اگر جه بی تمیزست
جون بار همیبرد عزیزست
گاوان و خران بار بردار
به ز آدمیان مردم آزار

.....
بزرگ ومهتر حیوانات را گقته اند که شیر است؛ و خوارترین حیوانات خر هست و اعتقاد همه این است که خری که باربری میکند و کمک مردم هست بهتر از شیری است که مردم کش هست .

باز آمدیم به حکایت وزیر غافل، ملک را ذمائم اخلاق او به قرائن معلوم شد در شکنجه کشید و به انواع عقوبت بکشت
حاصل نشود رضای سلطان
تا خاطر بندگان نجویی
خواهی که خدای بر تو بخشد
با خلق خدای کن نکویی

......
برگشتیم به داستان وزیری که غافل بود . پادشاه از خویهای زشت او آگاه شد و او را درشکنجه وبه انواع سختیها هلاک کرد .

معنی بیت:
تا دل بندگان رابدست نیاوری ؛ خدای دانا ؛ ازتو راضی نخواهد شد؛ ناگفته نماند سعدی درچند جای دیگرهم پادشاه پادشاهان را به معنی خدا آورده است .

آوردهاند که یکی از ستم دیدگان بر سر او بگذشت و در حال تباه او تأمل کرد و گفت
نه هر که قوّت بازوی منصبی دارد
به سلطنت بخورد مال مردمان به گزاف
توان به حلق فرو بردن استخوان درشت
ولی شکم بدرد چون بگیرد اندر ناف
نماند ستمکار بد روزگار
بماند برو لعنت پایدار


.....
آورده اند که یکی از ستم دیدگان برسر همان وزیر غافل میگذشت ودرحال وضعیت بداو نگاه کردوگفت :
هرکس قذرتی بعلت جاه ومقام خویشتن پیداکند, نباید مال مردمان را بناحق وبه باطل به ظلم و غارت ببرد ؛
استخوان پاره راممکن است ازراه گلو قورت داد ولی وقتی که به روده میرسد موجب پارگی شکم میشود.
ستمکاربد درروزگار نمی ماندفقط برایش لعنت ونفرین همیشگی میماند.

--------

با سپاس از دوستان .... مهرناز...